To'plam (set) va comprehension

12-bob 23 kod bloki 1711 so'z

set: takrorlanmaydigan to'plam

To'plam (set) — takrorlanmaydigan qiymatlar to'plami. Figurali qavsda yoziladi, lekin juftlik emas, oddiy qiymatlar:

shaharlar = {"Toshkent", "Buxoro", "Toshkent", "Xiva", "Buxoro"}
print(shaharlar)
print(len(shaharlar))

{'Buxoro', 'Toshkent', 'Xiva'}
3

Ikki marta yozilgan shaharlar bir marta qoldi. Yana bir xususiyati: to'plamda tartib yo'q — chiqish tartibi siz yozgan tartibdan farq qilishi mumkin, indeks bilan olib ham bo'lmaydi (shaharlar[0] — xato).

Ro'yxatdagi takrorlarni olib tashlashning eng qisqa yo'li:

baholar = [5, 4, 5, 3, 4, 5, 2]
print(set(baholar))
print(sorted(set(baholar)))

{2, 3, 4, 5}
[2, 3, 4, 5]

a = {}
b = set()
print(type(a), type(b))

<class 'dict'> <class 'set'>

Qo'shish va o'chirish:

s = {1, 2, 3}
s.add(4)
s.add(2)
s.discard(10)
s.remove(1)
print(s)

{2, 3, 4}

add — bor qiymatni qayta qo'shmaydi. remove — yo'q qiymatda KeyError beradi, discard — jim o'tadi.

Tez qidirish

in to'plamda ro'yxatdagidan ancha tez ishlaydi: ro'yxat har bir elementni birma-bir tekshiradi, to'plam esa qiymatni darhol topadi. Ko'p marta "bormi?" deb so'ralsa, to'plam ishlating:

import time

royxat = list(range(1_000_000))
toplam = set(royxat)

t = time.perf_counter()
for _ in range(100):
    999_999 in royxat
print(f"ro'yxat: {(time.perf_counter() - t) * 1000:.1f} ms")

t = time.perf_counter()
for _ in range(100):
    999_999 in toplam
print(f"to'plam: {(time.perf_counter() - t) * 1000:.3f} ms")

ro'yxat: 270.6 ms
to'plam: 0.008 ms

Bu raqamlar kitob yig'ilgan kompyuterda o'lchandi; sizda boshqacha chiqadi, lekin farq doim minglab marta bo'ladi.

To'plamlar ustida amallar

Matematikadagi to'plamlar nazariyasi Pythonda tayyor:

python = {"Ali", "Vali", "Sarvinoz", "Otabek"}
sql = {"Sarvinoz", "Otabek", "Javohir"}

print("Ikkalasida ham:  ", python & sql)
print("Kamida bittasida:", python | sql)
print("Faqat Pythonda:  ", python - sql)
print("Faqat bittasida: ", python ^ sql)

Ikkalasida ham:   {'Sarvinoz', 'Otabek'}
Kamida bittasida: {'Vali', 'Ali', 'Sarvinoz', 'Javohir', 'Otabek'}
Faqat Pythonda:   {'Vali', 'Ali'}
Faqat bittasida:  {'Vali', 'Ali', 'Javohir'}

Chiqishda tartib sizdagidan boshqacha bo'lishi mumkin — to'plamda tartib yo'q. Kerak bo'lsa sorted() qiling.

List comprehension

9-bobda ro'yxatdan yangi ro'yxat yasashni to'rt qatorda yozgan edik:

sonlar = [1, 2, 3, 4, 5]
kvadratlar = []
for x in sonlar:
    kvadratlar.append(x * x)
print(kvadratlar)

[1, 4, 9, 16, 25]

List comprehension — xuddi shuni bitta qatorda yozish:

sonlar = [1, 2, 3, 4, 5]
kvadratlar = [x * x for x in sonlar]
print(kvadratlar)

[1, 4, 9, 16, 25]

O'qilishi: "sonlar dagi har bir x uchun x · x dan ro'yxat". Tuzilishi:

[ ifoda  for  o'zgaruvchi  in  to'plam ]

Filtr bilan — oxiriga if:

ballar = [45, 88, 72, 30, 95, 61]
otganlar = [b for b in ballar if b >= 60]
print(otganlar)

[88, 72, 95, 61]

[ ifoda  for  o'zgaruvchi  in  to'plam  if  shart ]

9-bobdagi "bir qatordan bir nechta son o'qish" endi bitta qator:

sonlar = [int(s) for s in input("Sonlar: ").split()]
print(sonlar, sum(sonlar))

Sonlar: 5 12 7 20 3
[5, 12, 7, 20, 3] 47

Yana bir nechta misol:

ismlar = ["ali", "vali", "sarvinoz"]
print([ism.capitalize() for ism in ismlar])
print([len(ism) for ism in ismlar])
print([i for i in range(1, 31) if i % 7 == 0])
print([h for h in "Men Python o'rganyapman" if h in "aeiou"])

['Ali', 'Vali', 'Sarvinoz']
[3, 4, 8]
[7, 14, 21, 28]
['e', 'o', 'o', 'a', 'a', 'a']

Ro'yxat elementlarini qavs va vergulsiz, probel bilan chiqarish uchun oldiga * qo'yiladi. 10-bobdagi "ochish" ni eslang: * ro'yxatni alohida qiymatlarga ochib, print() ga beradi:

kvadratlar = [x * x for x in range(1, 6)]
print(kvadratlar)
print(*kvadratlar)
print(*kvadratlar, sep=", ")

[1, 4, 9, 16, 25]
1 4 9 16 25
1, 4, 9, 16, 25

if-else ham bo'lishi mumkin, lekin u oldinga, ifoda o'rniga yoziladi (6-bobdagi qisqa if):

ballar = [45, 88, 72, 30]
print(["o'tdi" if b >= 60 else "yiqildi" for b in ballar])

['yiqildi', "o'tdi", "o'tdi", 'yiqildi']

dict va set comprehension

Figurali qavs bilan — lug'at yoki to'plam:

ismlar = ["Ali", "Sarvinoz", "Otabek"]
uzunlik = {ism: len(ism) for ism in ismlar}
print(uzunlik)

narxlar = {"non": 4000, "sut": 12500, "guruch": 21000}
chegirma = {k: v * 0.9 for k, v in narxlar.items()}
print(chegirma)

gap = "men har kuni python va sql o'rganaman"
print({len(s) for s in gap.split()})

{'Ali': 3, 'Sarvinoz': 8, 'Otabek': 6}
{'non': 3600.0, 'sut': 11250.0, 'guruch': 18900.0}
{2, 3, 4, 6, 10}

{kalit: qiymat for ...} — lug'at, {qiymat for ...} — to'plam.

Qachon comprehension yozmaslik kerak?

Comprehension — qisqa, oddiy o'zgartirish yoki filtr uchun. Agar ichida ichma-ich if, bir nechta for yoki uzun hisob bo'lsa, oddiy for sikl o'qishga osonroq. Qoida: bir qarashda tushunilmasa — oddiy sikl yozing.

# Qiyin o'qiladi:
natija = [x * y for x in range(5) if x % 2 for y in range(x) if y > 1 and x + y < 7]

Xulosa

• set — takrorsiz va tartibsiz; set(r) — takrorlarni olib tashlash; bo'sh to'plam set().
• in to'plamda juda tez.
• & kesishma, | birlashma, - ayirma, ^ simmetrik ayirma.
• [ifoda for x in r], filtr — [... if shart] oxirida, tanlov — [a if shart else b for ...] oldinda.
• {k: v for ...} — lug'at, {x for ...} — to'plam.

Mashqlar

Imkoni bo'lsa, comprehension bilan yeching.

print(len(set(input().split())))

umumiy = set(input().split()) & set(input().split())
print(" ".join(sorted(umumiy)) if umumiy else "Yo'q")

print(*[int(s) ** 2 for s in input().split()])

n = int(input())
print(*[i for i in range(1, n + 1) if i % 3 == 0 and i % 9 != 0])

print(" ".join(f"{s}:{len(s)}" for s in input().split()))

print(sorted(input()) == sorted(input()))