Kortej (tuple), enumerate() va zip()

10-bob 18 kod bloki 1398 so'z

Kortej: o'zgarmas ro'yxat

Kortej (tuple) ro'yxatga juda o'xshaydi, lekin oddiy qavs bilan yoziladi va uni o'zgartirib bo'lmaydi:

nuqta = (41.31, 69.28)
ranglar = ("qizil", "sariq", "yashil")
print(nuqta[0], ranglar[-1])
print(len(ranglar))
print(type(ranglar))

41.31 yashil
3
<class 'tuple'>

Indeks, kesish, in, len, for — hammasi ro'yxatdagidek ishlaydi. Faqat o'zgartirish taqiqlangan:

ranglar = ("qizil", "sariq", "yashil")
ranglar[0] = "ko'k"

TypeError: 'tuple' object does not support item assignment

append, remove, sort kabi metodlar ham yo'q. Faqat ikkitasi bor: count() va index().

Nega o'zgarmas narsa kerak?

• Xavfsizlik. Hafta kunlari, koordinatalar, sozlamalar — tasodifan o'zgarib qolmasligi kerak bo'lgan ma'lumot.
• Ma'no. Kortej "bu qiymatlar birga bitta narsani bildiradi" degan signal: (kenglik, uzunlik), (ism, yosh).
• Lug'at kaliti bo'la oladi (11-bob), ro'yxat esa bo'la olmaydi.

HAFTA = ("dushanba", "seshanba", "chorshanba", "payshanba", "juma", "shanba", "yakshanba")
print(HAFTA[4])
print("shanba" in HAFTA)
print(HAFTA.index("yakshanba") + 1, "- kun")

juma
True
7 - kun

Baribir o'zgartirish kerak bo'lsa: ro'yxatga o'girib, o'zgartirib, qaytadan kortejga o'giramiz:

a = ("daftar", "qalay", "ot")
r = list(a)
r[1] = "qalam"
a = tuple(r)
print(a)

('daftar', 'qalam', 'ot')

a = (5)
b = (5,)
print(type(a), type(b))

<class 'int'> <class 'tuple'>

Ochish (unpacking)

1-bobda a, b = b, a yozgan edik. Endi bilamizki, o'ng tomonda kortej yasaladi, keyin u chapdagi nomlarga ochiladi:

nuqta = (3, 4)
x, y = nuqta
print(f"x = {x}, y = {y}")

ism, yosh, shahar = ("Sarvinoz", 19, "Buxoro")
print(f"{ism}, {yosh} yosh, {shahar}")

x = 3, y = 4
Sarvinoz, 19 yosh, Buxoro

Chapdagi nomlar soni elementlar soniga teng bo'lishi kerak. Ortiqchasini * yig'ib oladi:

birinchi, *qolgani = [5, 4, 3, 2, 1]
print(birinchi)
print(qolgani)

5
[4, 3, 2, 1]

enumerate(): indeks va qiymat birga

9-bobda indeks kerak bo'lganda range(len(...)) yozdik. enumerate() har bir aylanishda (indeks, qiymat) juftini beradi:

mevalar = ["olma", "anor", "behi"]
for i, meva in enumerate(mevalar):
    print(i, meva)

0 olma
1 anor
2 behi

start=1 — odamlar uchun 1 dan sanash:

navbat = ["Ali", "Vali", "Sarvinoz"]
for raqam, ism in enumerate(navbat, start=1):
    print(f"{raqam}. {ism}")

1. Ali
2. Vali
3. Sarvinoz

9-bobdagi "eng yuqori ball qaysi o'rinda" masalasi endi tushunarliroq:

ballar = [45, 88, 72, 30, 95, 61]
eng_i, eng = 0, ballar[0]
for i, b in enumerate(ballar):
    if b > eng:
        eng_i, eng = i, b
print(f"{eng_i + 1}-talaba: {eng} ball")

5-talaba: 95 ball

zip(): ikki ro'yxatni juftlash

zip() bir nechta ro'yxatni yonma-yon yurib, har qadamda bittadan element beradi:

ismlar = ["Ali", "Vali", "Sarvinoz"]
ballar = [78, 91, 85]
for ism, ball in zip(ismlar, ballar):
    print(f"{ism:<10}{ball}")

Ali       78
Vali      91
Sarvinoz  85

Ikki ro'yxatning mos elementlarini qo'shish:

oktabr = [120, 95, 140]
noyabr = [130, 100, 125]
jami = []
for a, b in zip(oktabr, noyabr):
    jami.append(a + b)
print(jami)

[250, 195, 265]

Kortejlar ro'yxati

Har bir yozuv bir nechta qismdan iborat bo'lsa, kortejlar ro'yxati qulay:

talabalar = [("Ali", 78), ("Vali", 91), ("Sarvinoz", 85)]
for ism, ball in talabalar:
    print(ism, ball)
eng_yaxshi = max(talabalar, key=lambda t: t[1])
print("Eng yaxshi:", eng_yaxshi)

Ali 78
Vali 91
Sarvinoz 85
Eng yaxshi: ('Vali', 91)

key=lambda t: t[1] — "solishtirishda har bir kortejning 1-elementiga (ballga) qara". lambda — bitta qatorli funksiya, uni 14-bobda batafsil o'rganamiz; hozircha shu andozani yodda tuting.

Xulosa

• Kortej (a, b, c) — o'zgarmas ro'yxat; bitta elementli — (a,).
• x, y = nuqta — ochish; a, *qolgani = ... — qolganini yig'ish.
• enumerate(r, start=1) — (raqam, qiymat) juftlari.
• zip(a, b) — ikki ro'yxat yonma-yon; qisqasida to'xtaydi.

Mashqlar

for i, ism in enumerate(input().split(), start=1):
    print(f"{i}. {ism}")

a = input().split()
b = input().split()
s = 0
for x, y in zip(a, b):
    s += int(x) * int(y)
print(s)

import math
x1, y1 = input().split()
x2, y2 = input().split()
print(math.dist((float(x1), float(y1)), (float(x2), float(y2))))

r = []
for s in input().split():
    r.append(int(s))
eng = min(r)
for i, x in enumerate(r):
    if x == eng:
        print(i, end=" ")

HAFTA = ("dushanba", "seshanba", "chorshanba", "payshanba", "juma", "shanba", "yakshanba")
n = int(input())
if 1 <= n <= 7:
    print(HAFTA[n - 1])
else:
    print("Xato")