Ma'lumot turlari va o'girish

2-bob 27 kod bloki 1677 so'z

Muammo: "5" + "3" = "53"

O'tgan bobda input() har doim matn qaytarishini ko'rdik. Endi bu nimaga olib kelishini ko'ramiz:

a = input("a = ")
b = input("b = ")
print(a + b)

a = 5
b = 3
53

8 emas, 53. Chunki ikkita matnni + bilan qo'shish ularni yopishtiradi (concatenation): "5" + "3" → "53". Python bu yerda xato qilmadi, u aynan aytilganini bajardi.

Matnni songa ko'paytirish ham ishlaydi, lekin u matnni takrorlaydi:

print("ha" * 3)
print("-" * 20)

hahaha
--------------------

Matnga sonni qo'shib bo'lmaydi. Python bu ikki turni qanday qo'shishni bilmaydi:

yosh = "20"
print(yosh + 1)

TypeError: can only concatenate str (not "int") to str

int() va float(): matnni songa o'girish

Yechim: matnni songa o'girish (type conversion). int() butun songa, float() kasr songa o'giradi:

a = int(input("a = "))
b = int(input("b = "))
print(a + b)

a = 5
b = 3
8

int(input(...)) ni ichkaridan tashqariga o'qing: avval input() matn oladi, keyin int() uni songa aylantiradi, so'ng natija a ga bog'lanadi.

Agar foydalanuvchi kasr son kiritishi mumkin bo'lsa, float() ishlating:

narx = float(input("1 kg narxi: "))
kg = float(input("Necha kg: "))
print("Jami:", narx * kg)

1 kg narxi: 2.5
Necha kg: 4
Jami: 10.0

son = int("2.5")

ValueError: invalid literal for int() with base 10: '2.5'

Sondan matnga o'girish uchun str():

yosh = 20
xabar = "Men " + str(yosh) + " yoshdaman"
print(xabar)

Men 20 yoshdaman

Lekin buni f-string bilan yozish ancha qulay, o'girish o'zi bo'ladi: f"Men {yosh} yoshdaman".

int va float: farqi nima?

Python butun sonlarni istalgancha katta saqlay oladi:

print(2 ** 100)

1267650600228229401496703205376

Uzun sonlarni o'qish oson bo'lishi uchun xonalarni _ bilan ajratish mumkin. Python _ ni e'tiborga olmaydi:

aholi = 37_000_000
print(aholi)

37000000

Bitta float qatnashsa, natija ham float bo'ladi. / bilan bo'lish esa har doim float beradi, hatto qoldiqsiz bo'linsa ham:

print(2 + 3.0)
print(4 / 2)
print(type(4 / 2))

5.0
2.0
<class 'float'>

int() kasrni kesadi, yaxlitlamaydi

Bu juda muhim va ko'p adashtiradigan joy. int() kasr qismini shunchaki tashlab yuboradi:

print(int(2.8))
print(int(2.2))
print(int(-2.8))

2
2
-2

2.8 dan 3 emas, 2 chiqdi. Manfiy sonda ham kasr tashlanadi, shuning uchun -2.8 dan -2 chiqdi.

a = float(input("a = "))
b = float(input("b = "))
print(int(a + b))

a = 2.4
b = 2.4
4

round(): yaxlitlash

Yaxlitlash uchun round() bor. Ikkinchi qiymat — verguldan keyin nechta xona qolishi:

print(round(2.8))
print(round(3.14159, 2))
print(round(1234.5678, 1))

3
3.14
1234.6

print(round(2.5))
print(round(3.5))
print(round(4.5))

2
4
4

f-string bilan sonlarni chiroyli chiqarish

Hisob-kitobda ko'pincha juda uzun kasr chiqadi:

narx = 10 / 3
print(narx)

3.3333333333333335

f-string ichida : dan keyin format yozish mumkin. .2f — "verguldan keyin 2 xona":

narx = 10 / 3
print(f"Narx: {narx:.2f} so'm")
print(f"Narx: {narx:.0f} so'm")

Narx: 3.33 so'm
Narx: 3 so'm

Katta sonlarni xonalarga ajratish uchun , yoki _:

maosh = 7500000
print(f"{maosh:,} so'm")
print(f"{maosh:_} so'm")

7,500,000 so'm
7_500_000 so'm

bool: rost yoki yolg'on

bool turida faqat ikkita qiymat bor: True va False. Ular taqqoslashdan chiqadi:

print(5 > 3)
print(10 == 7)
print(type(5 > 3))

True
False
<class 'bool'>

Istalgan qiymatni bool() ga bersa bo'ladi. Qoida oddiy: bo'sh yoki nol bo'lsa False, qolgan hamma narsa True:

print(bool(0), bool(0.0), bool(""))
print(bool(5), bool(-1), bool("salom"))
print(bool("0"), bool(" "))

False False False
True True True
True True

Oxirgi qatorga qarang: "0" va " " — bo'sh emas, ichida belgi bor. Shuning uchun True. Buni 6-bobda shartlar bilan ishlaganda ko'p ishlatamiz.

Xulosa

• input() matn beradi; hisoblash uchun int() yoki float() bilan o'giring.
• "5" + "3" = "53", "ha" * 3 = "hahaha", "20" + 1 esa xato.
• int() kasrni kesadi, round() yaxlitlaydi (.5 da juft tomonga).
• / har doim float beradi.
• f"{x:.2f}" — 2 xona bilan chiqarish, f"{x:,}" — xonalarga ajratish.
• Bo'sh va nol qiymatlar False, qolganlari True.

Mashqlar

Qiymatlarni float(input()) bilan oling. Kasr natijani yaxlitlamasangiz ham bo'ladi, tekshiruvchi sonlarni o'zi solishtiradi.

a = float(input())
print(4 * a)

a = float(input())
print(a * a)

a = float(input())
b = float(input())
print(a * b, 2 * (a + b))

a = float(input())
print(a * a * a, 6 * a * a)

a = float(input())
b = float(input())
c = float(input())
print(a * b * c, 2 * (a * b + b * c + a * c))

a = float(input())
b = float(input())
print((a + b) / 2)

yil = int(input())
print(2026 - yil)

narx = int(input())
soni = int(input())
print(f"Jami: {narx * soni:,} so'm")