Funksiyalar

13-bob 24 kod bloki 2072 so'z

Nega funksiya kerak?

Bir xil kodni dasturning uch joyida yozdingiz. Keyin unda xato topildi — uch joyda tuzatasiz, bittasini unutasiz. Funksiya — nom berilgan kod bo'lagi: bir marta yoziladi, istalgancha chaqiriladi.

Biz allaqachon ko'p funksiya ishlatdik: print(), len(), input(), round(). Endi o'zimiznikini yozamiz:

def salomlash():
    print("Assalomu alaykum!")
    print("Darsga xush kelibsiz.")

salomlash()
salomlash()

Assalomu alaykum!
Darsga xush kelibsiz.
Assalomu alaykum!
Darsga xush kelibsiz.

• def — "funksiya aniqlayman" (define).
• salomlash — funksiya nomi; o'zgaruvchilar kabi snake_case.
• () va : — majburiy.
• Ichidagi kod 4 probel ichkarida.

def faqat funksiyani yaratadi, ishga tushirmaydi. Ishga tushirish — chaqirish: salomlash().

def salomlash():
    print("Assalomu alaykum!")

salomlash
print(salomlash)

<function salomlash at 0x7fb0d0648550>

Parametrlar

Funksiyaga ma'lumot berish uchun qavs ichida parametr yoziladi:

def salom(ism):
    print(f"Salom, {ism.capitalize()}!")

salom("abulqosim")
salom("sarvinoz")

Salom, Abulqosim!
Salom, Sarvinoz!

• Parametr — funksiya ta'rifidagi nom: ism.
• Argument — chaqirganda beriladigan qiymat: "abulqosim".

Bir nechta parametr vergul bilan yoziladi. Argumentlar tartib bo'yicha parametrlarga tushadi:

def uy_hayvoni(turi, ismi):
    print(f"Menda {turi} bor, uning ismi {ismi.capitalize()}.")

uy_hayvoni("mushuk", "jek")
uy_hayvoni("jek", "mushuk")

Menda mushuk bor, uning ismi Jek.
Menda jek bor, uning ismi Mushuk.

Ikkinchi chaqiruvda tartib almashdi va ma'no buzildi. Python buni xato deb bilmaydi.

Nomli argumentlar

Argumentni nomi bilan bersangiz, tartib muhim emas:

def uy_hayvoni(turi, ismi):
    print(f"Menda {turi} bor, uning ismi {ismi.capitalize()}.")

uy_hayvoni(ismi="simba", turi="kuchuk")

Menda kuchuk bor, uning ismi Simba.

Standart qiymat

Parametrga standart (default) qiymat bersangiz, chaqirganda uni tashlab ketish mumkin:

def uy_hayvoni(ismi, turi="kuchuk"):
    print(f"Menda {turi} bor, uning ismi {ismi.capitalize()}.")

uy_hayvoni("rex")
uy_hayvoni("mosh", "mushuk")

Menda kuchuk bor, uning ismi Rex.
Menda mushuk bor, uning ismi Mosh.

Standart qiymatli parametrlar oxirida turishi kerak: def f(turi="kuchuk", ismi) — SyntaxError.

def uy_hayvoni(turi, ismi):
    print(turi, ismi)

uy_hayvoni("mushuk")

TypeError: uy_hayvoni() missing 1 required positional argument: 'ismi'

return: natijani qaytarish

Hozirgacha funksiyalarimiz natijani chiqardi (print). Ko'pincha esa natijani qaytarish kerak — keyin uni saqlash, solishtirish, boshqa hisobga qo'shish uchun:

def toliq_ism(ism, familiya):
    return f"{ism} {familiya}".title()

talaba = toliq_ism("sarvinoz", "karimova")
print(talaba)
print(len(talaba))

Sarvinoz Karimova
17

return ikki ish qiladi: qiymatni chaqirgan joyga qaytaradi va funksiyani darhol tugatadi.

def kvadrat_print(x):
    print(x * x)

def kvadrat_return(x):
    return x * x

a = kvadrat_print(5)
b = kvadrat_return(5)
print("a =", a)
print("b =", b)

25
a = None
b = 25

def kvadrat_print(x):
    print(x * x)

natija = kvadrat_print(5) + 1

25

TypeError: unsupported operand type(s) for +: 'NoneType' and 'int'

return dan keyingi kod bajarilmaydi. Bu shartli qaytarishda qulay:

def baho(ball):
    if ball >= 86:
        return 5
    if ball >= 71:
        return 4
    if ball >= 56:
        return 3
    return 2

print(baho(92), baho(75), baho(60), baho(30))

5 4 3 2

elif shart emas: birinchi mos return funksiyani tugatadi.

Ixtiyoriy argument

O'rta ism ba'zilarda bor, ba'zilarda yo'q. Standart qiymat sifatida bo'sh satr beramiz va uni oxirgi parametr qilamiz:

def toliq_ism(ism, familiya, otasining_ismi=""):
    if otasining_ismi:
        return f"{familiya} {ism} {otasining_ismi}".title()
    return f"{familiya} {ism}".title()

print(toliq_ism("abulqosim", "rafiqov"))
print(toliq_ism("abulqosim", "rafiqov", "rustamovich"))

Rafiqov Abulqosim
Rafiqov Abulqosim Rustamovich

Bir nechta qiymat qaytarish

return a, b — aslida kortej qaytaradi (10-bob), uni darhol ochish mumkin:

def min_max(sonlar):
    return min(sonlar), max(sonlar)

eng_kichik, eng_katta = min_max([45, 88, 72, 30, 95])
print(eng_kichik, eng_katta)

30 95

Lug'at qaytarish ham ko'p uchraydi:

def odam_yasash(ism, familiya, yosh=None):
    odam = {"ism": ism, "familiya": familiya}
    if yosh:
        odam["yosh"] = yosh
    return odam

print(odam_yasash("jimi", "hendrix", yosh=27))
print(odam_yasash("ali", "valiyev"))

{'ism': 'jimi', 'familiya': 'hendrix', 'yosh': 27}
{'ism': 'ali', 'familiya': 'valiyev'}

None — "qiymat berilmadi" uchun eng to'g'ri standart qiymat.

Funksiyaga ro'yxat berish

def salomlash_hammaga(ismlar):
    for ism in ismlar:
        print(f"Salom, {ism.capitalize()}!")

salomlash_hammaga(["hannah", "jek", "margot"])

Salom, Hannah!
Salom, Jek!
Salom, Margot!

def bajarildi_deb_belgila(vazifalar):
    while vazifalar:
        v = vazifalar.pop()
        print("Bajarildi:", v)

royxat = ["uy ishi", "kitob o'qish", "sport"]
bajarildi_deb_belgila(royxat)
print("Ro'yxat endi:", royxat)

Bajarildi: sport
Bajarildi: kitob o'qish
Bajarildi: uy ishi
Ro'yxat endi: []

Hujjatlash: docstring

Funksiyaning birinchi qatoridagi uchtalik qo'shtirnoqli matn — docstring. U funksiya nima qilishini tushuntiradi va help() da chiqadi:

def kvadrat_tenglama(a, b, c):
    """ax² + bx + c = 0 ning haqiqiy ildizlarini o'sish tartibida qaytaradi."""
    d = b * b - 4 * a * c
    if d < 0:
        return ()
    x1 = (-b - d ** 0.5) / (2 * a)
    x2 = (-b + d ** 0.5) / (2 * a)
    return tuple(sorted({x1, x2}))

print(kvadrat_tenglama(1, -5, 6))
print(kvadrat_tenglama(1, -6, 9))
print(kvadrat_tenglama(1, 2, 5))
print(kvadrat_tenglama.__doc__)

(2.0, 3.0)
(3.0,)
()
ax² + bx + c = 0 ning haqiqiy ildizlarini o'sish tartibida qaytaradi.

6-bobdagi 20 qatorli kvadrat tenglama endi bitta qatorda chaqiriladi va natijasini istalgan joyda ishlatish mumkin. Bu — funksiyaning asl kuchi.

Xulosa

• def nom(parametrlar): — yaratish; nom(argumentlar) — chaqirish; qavssiz — chaqiruv emas.
• Argumentlar tartib bo'yicha yoki nomi bilan; standart qiymatli parametrlar oxirida.
• return qiymat qaytaradi va funksiyani tugatadi; return siz funksiya None qaytaradi.
• Hisoblovchi funksiya return qilsin, print qilmasin.
• return a, b — kortej; funksiya asl ro'yxatni o'zgartirishi mumkin.

Mashqlar

Har bir mashqda avval funksiyani yozing, keyin input() dan qiymat olib, funksiyani chaqiring va natijani chiqaring.

def kub(a):
    return a ** 3

print(kub(float(input())))

def darajalar(a):
    return a ** 2, a ** 3, a ** 4

print(*darajalar(int(input())))

def ortachalar(x, y):
    return (x + y) / 2, (x * y) ** 0.5

print(*ortachalar(float(input()), float(input())))

def baho(ball):
    if ball >= 86:
        return 5
    if ball >= 71:
        return 4
    if ball >= 56:
        return 3
    return 2

print(*[baho(int(s)) for s in input().split()])

def tubmi(n):
    d = 2
    while d * d <= n:
        if n % d == 0:
            return False
        d += 1
    return True

n = int(input())
print(*[i for i in range(2, n + 1) if tubmi(i)])

def ekub(a, b):
    while b:
        a, b = b, a % b
    return a

s = int(input())
m = int(input())
e = ekub(s, m)
print(s // e, m // e)

def raqamlar_yigindisi(n):
    s = 0
    while n > 0:
        s += n % 10
        n //= 10
    return s

sonlar = [int(x) for x in input().split()]
print(max(sonlar, key=raqamlar_yigindisi))