Xatolar bilan ishlash: try / except

20-bob 16 kod bloki 1774 so'z

Bu bobda

traceback ni o'qishni
try / except bilan xatoni ushlab, dasturni yiqilishdan saqlashni
else va finally qachon kerakligini
bir nechta xato turini alohida ushlashni
o'z funksiyangizda raise bilan xato berishni

Xato — bu xabar

Shu paytgacha xato chiqsa, dastur to'xtardi. Python xatolarni istisno (exception) deb ataydi va ular haqida batafsil xabar beradi. Jupyterda u shunday ko'rinadi:

python7 qator

---------------------------------------------------------------------------
ZeroDivisionError                         Traceback (most recent call last)
Cell In[3], line 2
      1 a = 10
----> 2 print(a / 0)

ZeroDivisionError: division by zero

Bu traceback. Uni pastdan yuqoriga o'qing:

Oxirgi qator — xato turi va sababi: ZeroDivisionError: division by zero.
Strelka ----> — qaysi qatorda yuz berdi: 2-qator.
Funksiyalar ichida bo'lsa, yuqorida chaqiruvlar zanjiri ko'rinadi.

Kitob davomida uchratgan xatolarimiz:

Xato	Qachon	Bob
`SyntaxError`	yozuv qoidasi buzilgan (`:` yo'q, `=` o'rniga `==`)	1, 6
`IndentationError`	chekinish noto'g'ri	6
`NameError`	bunday nom yo'q	1
`TypeError`	tur mos emas: `"20" + 1`	2
`ValueError`	qiymat noto'g'ri: `int("abc")`	2
`ZeroDivisionError`	nolga bo'lish	3
`IndexError`	indeks chegaradan tashqari	5, 9
`KeyError`	lug'atda bunday kalit yo'q	11
`AttributeError`	obyektda bunday atribut yo'q	17
`FileNotFoundError`	fayl topilmadi	19

Ba'zi xatolar — dasturchi xatosi (SyntaxError, NameError): ularni kodni tuzatib yo'qotasiz. Boshqalari — tashqi dunyo xatosi: foydalanuvchi harf kiritdi, fayl yo'q, internet uzildi. Bularni oldindan bilib bo'lmaydi — ularni ushlash kerak.

try / except

python5 qator

try:
    print(5 / 0)
except ZeroDivisionError:
    print("Nolga bo'lib bo'lmaydi!")
print("Dastur davom etmoqda")

Natija

Nolga bo'lib bo'lmaydi!
Dastur davom etmoqda

try: ichidagi kod sinab ko'riladi.
Xato chiqsa, Python try ning qolgan qismini tashlab, mos except ga o'tadi.
Xato ushlangani uchun dastur yiqilmadi va davom etdi.

Foydalanuvchi kiritishini himoyalash

Bo'lish kalkulyatori. Birinchi variant int() dagi xatoni hisobga olmaydi:

python14 qator

print("Ikki son kiriting, bo'lib beraman. Chiqish uchun 'q'.")
while True:
    birinchi = input("Birinchi son: ")
    if birinchi == "q":
        break
    ikkinchi = input("Ikkinchi son: ")
    if ikkinchi == "q":
        break
    try:
        javob = int(birinchi) / int(ikkinchi)
    except ZeroDivisionError:
        print("Nolga bo'lib bo'lmaydi!")
    else:
        print(javob)

Natija

Ikki son kiriting, bo'lib beraman. Chiqish uchun 'q'.
Birinchi son: 12
Ikkinchi son: 0
Nolga bo'lib bo'lmaydi!
Birinchi son: 8
Ikkinchi son: abc

Xato xabari

ValueError: invalid literal for int() with base 10: 'abc'

Nolni ushladik, lekin abc kiritilganda int() ValueError berdi va dastur yiqildi. Ikkala xatoni ham ushlaymiz:

python16 qator

print("Ikki son kiriting, bo'lib beraman. Chiqish uchun 'q'.")
while True:
    birinchi = input("Birinchi son: ")
    if birinchi == "q":
        break
    ikkinchi = input("Ikkinchi son: ")
    if ikkinchi == "q":
        break
    try:
        javob = int(birinchi) / int(ikkinchi)
    except ZeroDivisionError:
        print("Nolga bo'lib bo'lmaydi!")
    except ValueError:
        print("Faqat butun son kiriting!")
    else:
        print(javob)

Natija

Ikki son kiriting, bo'lib beraman. Chiqish uchun 'q'.
Birinchi son: 12
Ikkinchi son: 0
Nolga bo'lib bo'lmaydi!
Birinchi son: 8
Ikkinchi son: abc
Faqat butun son kiriting!
Birinchi son: 9
Ikkinchi son: 3
3.0
Birinchi son: q

Har bir except o'z xato turini ushlaydi. Endi dasturni hech qanday kiritish bilan yiqitib bo'lmaydi.

else va finally

To'liq tuzilma:

yaml8 qator

try:
    # xato berishi mumkin bo'lgan kod
except XatoTuri:
    # xato bo'lganda
else:
    # xato BO'LMAGANDA
finally:
    # har doim, xato bo'lsa ham, bo'lmasa ham

else — faqat try muvaffaqiyatli o'tganda. Xato bermaydigan kodni try ichiga tiqmaslik uchun ishlatiladi: try imkon qadar qisqa bo'lsin.
finally — tozalash uchun: faylni yopish, ulanishni uzish, "tugadi" deb yozish.

python15 qator

def bol(a, b):
    try:
        natija = a / b
    except ZeroDivisionError:
        print(f"{a} / {b}: nolga bo'lish")
        return None
    else:
        print(f"{a} / {b} = {natija}")
        return natija
    finally:
        print("  (bol() tugadi)")


bol(10, 4)
bol(1, 0)

Natija

10 / 4 = 2.5
  (bol() tugadi)
1 / 0: nolga bo'lish
  (bol() tugadi)

finally hatto return dan keyin ham bajarildi.

Xato haqida ma'lumot olish: as e

python6 qator

qiymatlar = ["12", "3.5", "abc", ""]
for q in qiymatlar:
    try:
        print(int(q))
    except ValueError as e:
        print(f"{q!r} -> xato: {e}")

Natija

12
'3.5' -> xato: invalid literal for int() with base 10: '3.5'
'abc' -> xato: invalid literal for int() with base 10: 'abc'
'' -> xato: invalid literal for int() with base 10: ''

as e — xato obyektini e ga bog'laydi; str(e) — Python bergan xabar.

Fayl topilmasa

python8 qator

fayl = "alisa.txt"
try:
    with open(fayl, encoding="utf-8") as f:
        matn = f.read()
except FileNotFoundError:
    print(f"Kechirasiz, {fayl} fayli topilmadi.")
else:
    print(len(matn.split()), "so'z")

Natija

Kechirasiz, alisa.txt fayli topilmadi.

Bir nechta faylni ko'rib chiqishda — yo'g'ini o'tkazib yuborib davom etish:

python12 qator

from pathlib import Path

Path("bir.txt").write_text("olma anor behi", encoding="utf-8")
Path("uch.txt").write_text("bir ikki", encoding="utf-8")

for nom in ["bir.txt", "ikki.txt", "uch.txt"]:
    try:
        with open(nom, encoding="utf-8") as f:
            soni = len(f.read().split())
    except FileNotFoundError:
        continue
    print(f"{nom}: {soni} so'z")

Natija

bir.txt: 3 so'z
uch.txt: 2 so'z

Xato haqida xabar ham kerak bo'lmasa, except ichiga pass yoziladi ("hech narsa qilma"). Lekin buni ehtiyot bilan ishlating: jimgina yutilgan xato keyin topilishi eng qiyin xatoga aylanadi.

Hamma xatoni ko'r-ko'rona ushlash

python8 qator

def ortacha(royxat):
    try:
        return sum(royxat) / len(royxt)
    except Exception:
        return 0


print(ortacha([4, 5, 5]))

Natija

Javob 0 — noto'g'ri, lekin xato ham yo'q! len(royxt) dagi yozuv xatosi (NameError) except Exception ga tushib, yashirinib qoldi. Qoida: faqat kutgan xatoingizni ushlang — except ZeroDivisionError:, except ValueError:. except: yoki except Exception: faqat o'ylab, xabarni chiqarib yoki yozib qo'yib ishlatiladi.

raise: o'zingiz xato berish

O'z funksiyangiz noto'g'ri qiymat olsa, jim natija qaytarishdan ko'ra xato berish yaxshiroq. 18-bobda @property setter ida shuni qildik:

python13 qator

def yosh_tekshir(yosh):
    if not isinstance(yosh, int):
        raise TypeError("Yosh butun son bo'lishi kerak")
    if not 0 < yosh < 120:
        raise ValueError(f"Yosh 1 dan 119 gacha bo'lishi kerak, berildi: {yosh}")
    return yosh


for qiymat in [25, -3, "20"]:
    try:
        print("To'g'ri:", yosh_tekshir(qiymat))
    except (TypeError, ValueError) as e:
        print(f"{type(e).__name__}: {e}")

Natija

To'g'ri: 25
ValueError: Yosh 1 dan 119 gacha bo'lishi kerak, berildi: -3
TypeError: Yosh butun son bo'lishi kerak

except (TypeError, ValueError) — kortej bilan bir nechta turni bitta except da ushlash.

Loyiha: to'g'ri son olguncha so'rash

8-bobda isdigit() bilan qilgan edik, lekin u manfiy va kasr sonlarni tanimaydi. try bilan hammasi to'g'ri ishlaydi:

python11 qator

def son_sora(savol):
    while True:
        matn = input(savol)
        try:
            return float(matn)
        except ValueError:
            print(f"'{matn}' — son emas, qaytadan kiriting.")


harorat = son_sora("Harorat: ")
print("Qabul qilindi:", harorat)

Natija

Harorat: o'n
'o'n' — son emas, qaytadan kiriting.
Harorat: -7.5
Qabul qilindi: -7.5

Bu funksiyani endi istalgan dasturda ishlatish mumkin — 22-bobdagi loyihada aynan shunday qilamiz.

Kitoblarda

Python asoslari: istisnolar bilan ishlash 92–93-betlar.
Python Crash Course: 10-bob, Exceptions 194–202-betlar (ZeroDivisionError, Using try-except Blocks, The else Block, Handling the FileNotFoundError Exception, Failing Silently).

Xulosa

Traceback ni pastdan o'qing: oxirgi qator — xato turi va sababi.
try: → except Tur: → else: (xato bo'lmasa) → finally: (har doim).
Faqat kutgan xatoingizni ushlang; except Exception: haqiqiy xatolarni yashiradi.
except ValueError as e: — xabarni olish; except (A, B): — bir nechta tur.
raise ValueError("...") — o'z funksiyangizda noto'g'ri qiymatni rad etish.

Mashqlar

20.1

Ikki qatorda ikki qiymat berilgan. Birinchisini ikkinchisiga bo'lib natijani chiqaring. Nolga bo'lishda — Nolga bo'lib bo'lmaydi, son bo'lmasa — Son kiriting.

Kirish	Kutilgan natija
10, 4	2.5
7, 0	Nolga bo'lib bo'lmaydi
7, abc	Son kiriting

Yechimni ko'rish

python6 qator

try:
    print(float(input()) / float(input()))
except ZeroDivisionError:
    print("Nolga bo'lib bo'lmaydi")
except ValueError:
    print("Son kiriting")

20.2

Bitta qatorda qiymatlar berilgan. Ulardan son bo'lganlarining yig'indisini chiqaring (kasr ham bo'lishi mumkin); son bo'lmaganlarini o'tkazib yuboring.

Kirish	Kutilgan natija
5 abc 2.5 -1 x	6.5
olma anor	0
10	10

Yechimni ko'rish

python7 qator

s = 0
for q in input().split():
    try:
        s += float(q)
    except ValueError:
        pass
print(s)

20.3

Ro'yxat [10, 20, 30, 40, 50] va indeks berilgan. Shu indeksdagi elementni chiqaring. Indeks chegaradan tashqari bo'lsa — Bunday indeks yo'q, son bo'lmasa — Indeks son bo'lishi kerak.

Kirish	Kutilgan natija
2	30
-1	50
9	Bunday indeks yo'q

Yechimni ko'rish

python7 qator

r = [10, 20, 30, 40, 50]
try:
    print(r[int(input())])
except IndexError:
    print("Bunday indeks yo'q")
except ValueError:
    print("Indeks son bo'lishi kerak")

20.4

kvadrat_ildiz(x) funksiyasini yozing: x manfiy bo'lsa ValueError("Manfiy sondan ildiz yo'q") beradi, aks holda x ** 0.5 qaytaradi. Son berilgan; natijani yoki xato xabarini chiqaring.

Kirish	Kutilgan natija
16	4
2	1.4142135623730951
-9	Manfiy sondan ildiz yo'q

Yechimni ko'rish

python10 qator

def kvadrat_ildiz(x):
    if x < 0:
        raise ValueError("Manfiy sondan ildiz yo'q")
    return x ** 0.5


try:
    print(kvadrat_ildiz(float(input())))
except ValueError as e:
    print(e)

oldingi19. Matnli fayllar (txt)keyingi21. JSON: ma'lumotni saqlash va almashish

Bu bobni bepul o'qidingiz.

Kitob o'rgatadi, lekin sizning kodingiz nega ishlamaganini ayta olmaydi. Kursda uy vazifangiz tekshiriladi.

Telegramda yozish Narxlar