Modullar: o'z kodingizni alohida faylga ajratish

15-bob 15 kod bloki 1573 so'z

Modul — oddiy .py fayl

4-bobda import math qildik. math — Python bilan keladigan modul. O'zimiz ham modul yasay olamiz: istalgan .py fayl — modul.

Jupyterda fayl yaratishning eng oson yo'li — katak boshida %%writefile fayl_nomi.py. Katak ishga tushganda, uning ichidagi matn shu nomli faylga yoziladi va daftar turgan papkada paydo bo'ladi.

Fayl: hisob.py

"""Talabalar ballari bilan ishlaydigan yordamchi funksiyalar."""

MAKS_BALL = 100


def baho(ball):
    if ball >= 86:
        return 5
    if ball >= 71:
        return 4
    if ball >= 56:
        return 3
    return 2


def ortacha(ballar):
    return sum(ballar) / len(ballar) if ballar else 0

Endi boshqa katakda (yoki boshqa faylda) shu modulni ulaymiz. Fayl nomi .py siz yoziladi:

import hisob

print(hisob.baho(92))
print(hisob.ortacha([78, 91, 85]))
print(hisob.MAKS_BALL)

5
84.66666666666667
100

Modul ichidagi hamma narsa — funksiyalar, o'zgaruvchilar — modul.nom orqali olinadi.

import ning to'rt shakli

import hisob
from hisob import baho
from hisob import ortacha as ort
import hisob as h

print(hisob.baho(75), baho(75), ort([4, 5]), h.MAKS_BALL)

4 4 4.5 100

from modul import * ham bor (4-bob), lekin u qaysi nomlar kirib kelganini yashiradi — o'z kodingizda ishlatmang.

Nega modulga ajratish kerak?

• Tartib. 500 qatorli bitta fayl o'rniga — mavzu bo'yicha bir nechta kichik fayl.
• Qayta ishlatish. hisob.py ni keyingi loyihaga ko'chirasiz va darhol ishlatasiz.
• Jamoaviy ish. Har kim o'z faylida ishlaydi.

if __name__ == "__main__"

Ko'pincha modul faylining oxirida uni sinab ko'rish kodi bo'ladi. Muammo: import qilganda bu kod ham ishlab ketadi:

Fayl: salomlar.py

def salom(ism):
    return f"Salom, {ism}!"


print("Sinov:", salom("Ali"))

import salomlar
print(salomlar.salom("Sarvinoz"))

Sinov: Salom, Ali!
Salom, Sarvinoz!

import qilganimizda "Sinov" qatori ham chiqdi — biz buni so'ramagan edik. Yechim: sinov kodini if __name__ == "__main__": ichiga olish:

Fayl: salomlar2.py

def salom(ism):
    return f"Salom, {ism}!"


if __name__ == "__main__":
    print("Sinov:", salom("Ali"))

import salomlar2
print(salomlar2.salom("Sarvinoz"))

Salom, Sarvinoz!

__name__ — Python har bir faylga beradigan maxsus o'zgaruvchi. Fayl to'g'ridan-to'g'ri ishga tushirilsa (python salomlar2.py), u "__main__" bo'ladi; import qilinsa — modul nomi ("salomlar2"). Shuning uchun sinov kodi faqat birinchi holatda ishlaydi.

import importlib
importlib.reload(hisob)

Standart kutubxonadan foydali modullar

Python bilan birga yuzlab modul keladi ("batteries included"). Eng ko'p kerak bo'ladiganlaridan uchtasi:

datetime: sana va vaqt

from datetime import date, datetime, timedelta

bugun = date(2026, 10, 14)
print(bugun)
print(bugun.year, bugun.month, bugun.day)
print(bugun + timedelta(days=21))
tugilgan = date(2002, 10, 27)
print((bugun - tugilgan).days, "kun yashadingiz")
vaqt = datetime(2026, 10, 14, 18, 30)
print(vaqt.strftime("%d.%m.%Y %H:%M"))

2026-10-14
2026 10 14
2026-11-04
8753 kun yashadingiz
14.10.2026 18:30

Kitobda sanani qo'lda berdik, natija har safar bir xil bo'lishi uchun. O'zingizda date.today() va datetime.now() bilan hozirgi sanani oling.

strftime belgilari: %d kun, %m oy, %Y yil, %H soat, %M daqiqa.

os va pathlib: fayllar va papkalar

import os
from pathlib import Path

print(os.path.exists("hisob.py"))
print(os.path.exists("yoq_fayl.py"))
for fayl in sorted(Path(".").glob("*.py")):
    print(fayl.name)

True
False
hisob.py
salomlar.py
salomlar2.py

glob("*.py") — joriy papkadagi .py bilan tugaydigan hamma fayllar. 19-bobda fayllar bilan ko'proq ishlaymiz.

random: yana bir bor

4-bobda randint va choice ni ko'rdik. Yana ikkitasi:

import random
random.seed(1)
savollar = ["1-savol", "2-savol", "3-savol", "4-savol", "5-savol"]
random.shuffle(savollar)
print(savollar)
print(random.sample(range(1, 50), 6))

['3-savol', '4-savol', '5-savol', '1-savol', '2-savol']
[32, 29, 31, 42, 25, 14]

shuffle — ro'yxatni joyida aralashtiradi (test savollari uchun), sample — takrorsiz tasodifiy tanlov (lotereya uchun).

Tashqi kutubxonalar: pip

Standart kutubxonada yo'q narsalar — dunyo bo'ylab dasturchilar yozgan yuz minglab paketlar — pip bilan o'rnatiladi. Jupyterda katakda:

%pip install requests

Terminalda esa pip install requests. O'rnatilgandan keyin oddiy import requests qilinadi. AI muhandisligi yo'lida eng ko'p o'rnatadiganlaringiz: numpy, pandas, matplotlib, scikit-learn, torch.

Xulosa

• Har bir .py fayl — modul; import fayl_nomi (.py siz).
• import m → m.f(); from m import f → f(); as — boshqa nom.
• Sinov kodi — if __name__ == "__main__": ichida.
• Jupyterda modul o'zgarsa — Kernel → Restart yoki importlib.reload.
• Faylga random.py, math.py kabi standart nomlarni bermang.
• datetime — sanalar, pathlib — fayllar, random — tasodif; tashqi paketlar — %pip install.

Mashqlar

Bu mashqlarda yechim katagi ichida funksiyani yozing; modul yaratish mashqlari pastdagi "Mustaqil ish" bo'limida.

from datetime import date, timedelta
k, o, y = input().split(".")
d = date(int(y), int(o), int(k)) + timedelta(days=int(input()))
print(d.strftime("%d.%m.%Y"))

from datetime import date

def sana(matn):
    k, o, y = matn.split(".")
    return date(int(y), int(o), int(k))

print(abs((sana(input()) - sana(input())).days))

from datetime import date

def sana(matn):
    k, o, y = matn.split(".")
    return date(int(y), int(o), int(k))

t = sana(input())
b = sana(input())
yosh = b.year - t.year
if (b.month, b.day) < (t.month, t.day):
    yosh -= 1
print(yosh)

Mustaqil ish: o'z modulingiz

Tekshiruvchisiz, lekin muhim mashq:

1. %%writefile geometriya.py bilan modul yarating. Ichida: PI = 3.141592653589793, doira_yuzi(r), aylana_uzunligi(r), masofa(x1, y1, x2, y2), uchburchak_yuzi(a, b, c) (Geron formulasi, 4-bob Begin21).
2. Fayl oxiriga if __name__ == "__main__": ichida har bir funksiyani bitta misol bilan sinang.
3. Yangi katakda import geometriya as g qiling va 4-bobdagi Begin12, Begin20, Begin21 mashqlarini shu modul funksiyalari bilan qayta yeching.
4. Modulga xato qo'shib (masalan doira_yuzi da r ** 3), qayta import qiling — natija o'zgarmaganini ko'ring. Keyin importlib.reload(g) qiling.